Hen phế quản là gì? Thuốc chữa hen phế quản theo phác đồ điều trị của bộ y tế

Hen phế quản (Asthma) gây khó thở, thở khò khè, ho về đêm, đau tức ngực… Bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu như được điều trị và dự phòng đúng cách. Tìm hiểu rõ hơn về căn bệnh này qua thông tin hen phế quản là gì, nguyên nhân, triệu chứng, bệnh có lây không, chữa khỏi được không, phác đồ điều trị của bộ y tế…

Hen phế quản là gì?

Hen phế quản – Hen suyễn, tiếng anh là Asthma. Đây là bệnh hô hấp mãn tính, cơn hen xuất hiện khi tiếp xúc với các tác nhân gây kích thích như phấn hoa, lông chó mèo, thức ăn gây dị ứng… Người bệnh cảm thấy khó thở, nặng ngực, ho, thở khò khè. Mức độ cơn hen của mỗi người bệnh khác nhau phụ thuộc vào cơ địa và mức độ kích thích các tiểu phế quản.

Là bệnh mãn tính nên người bệnh sẽ phải chung sống cả đời với bệnh. Tuy nhiên, hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu có biện pháp điều trị thích hợp.

Hen phế quản được phân loại dựa trên nguyên nhân, cơ chế sinh bệnh và mức độ nặng nhẹ.

  • Nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh gồm hen nội sinh, ngoại sinh, nghề nghiệp và mẫn cảm với aspirin.
  • Theo mức độ bệnh gồm hen phế quản chia thành hen phế quản độ I, II, III, IV.

hen-phe-quan

Nguyên nhân gây hen phế quản

Có nhiều nguyên nhân gây hen phế quản, thường là sự kết hợp của hai nhân tố môi trường và cơ địa. Những nguyên nhân phổ biến gồm:

Dị ứng

Khi tiếp xúc với các tác nhân dị ứng như bụi nhà, phấn hoa, lông thú nuôi, phấn hoa, nước hoa, đồ ăn gây dị ứng hoặc một vài loại thuốc như thuốc chứa aspirin.

Tác nhân kích thích từ môi trường

Bao gồm không khí ô nhiễm, bụi bẩn, khói bụi, hóa chất độc hại, chất tẩy rửa, khói thuốc lá, thuốc lào, khói xe cộ, độ ẩm thay đổi, quá ẩm ướt hoặc hanh khô…

Vận động gắng sức

Cơn hen có thể ghé thăm người bệnh hoặc tăng nặng hơn sau khi người bệnh vận động gắng sức.

Nguyên nhân khác

Di truyền, bị nhiễm trùng đường hô hấp gây ra bởi virus parainfluenza, một số bệnh lý hô hấp khác, trào ngược dạ dày thực quản, dùng các loại thuốc chẹn beta giao cảm.

Triệu chứng bệnh hen phế quản

Các cơn hen có thể ghé qua đột ngột, rầm rộ nhưng cũng có thể từ từ và tăng nặng dần. Các dấu hiệu triệu chứng hen phế quản điển hình thường gặp có thể dễ dàng nhận biết gồm:

Thở khò khè

Người bệnh thở ra sẽ nghe thấy tiếng rít khò khè. Thở khò khè là triệu chứng điển hình hay gặp nhất của cơn hen cấp.

Khó thở

Cơn hen khiến người bệnh không đủ hơi để thở, bị ngộp và không thở được. Kèm theo đó là tình trạng vã mồ hôi, nói từng chữ, câu ngắn và hốt hoảng.

Nặng ngực

Người bệnh cảm thấy khó thở, nặng ngực như bị vật nặng đè chèn ở ngực.

Ho

Triệu chứng ho luôn đi kèm với khó thở. Ho thường xảy ra khi vận động, làm việc gắng sức hoặc vào nửa đêm, sáng sớm . Một số trường hợp, hen phế quản chỉ có biểu hiện ho nên chẩn đoán gặp khó khăn hơn.

Sốt, ho khạc đờm

Một số trường hợp, người bệnh hen phế quản khi xuất hiện cơn hen bị ho khạc đờm và sốt.

hen-phe-quan-1

Chẩn đoán hen phế quản

Để chẩn đoán được bệnh hen phế quản, các bác sĩ thường dựa vào:

  • Triệu chứng dấu hiệu lâm sàng
  • Khám lâm sàng căn cứ vào nguyên nhân nhập viện, triệu chứng hen phế quản, định hướng chẩn đoán và thực hiện khám lâm sàng.
  • Đo chức năng hô hấp: Thực hiện hô hấp ký, tiến hành đo lưu lượng định trước và sau khi dùng thuốc giãn phế quản. Nếu dùng thuốc giãn phế quản mà chức năng phổi được cải thiện thì người bệnh có nguy cơ cao bị hen phế quản.
  • Chẩn đoán dựa vào hình ảnh: X-quang ngực, chụp CT scan…
  • Xét nghiệm khác: Bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện xét nghiệm Methacholin, NO, xét nghiệm bạch cầu ưa acid trong đờm…

Bệnh hen phế quản có chữa được không?

Hen phế quản là viêm đường hô hấp dưới mãn tính nên không thể chữa khỏi được hoàn toàn. Bệnh sẽ song hành cùng người bệnh suốt cả cuộc đời. Nếu điều trị bệnh sớm, đúng cách thì sẽ kiểm soát được các cơn hen hoàn toàn, hoặc ít khi xảy ra, chức năng của phổi gần bình thường hoặc bình thường.

Hen phế quản có lây không?

Bệnh hen phế quản do cơ địa, yếu tố môi trường nên không có khả năng lây từ người sang người. Vì thế, các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của người bệnh không hề làm lây lan bệnh cho người khác.

Mặc dù không lây nhiễm cho người khác nhưng lại có tính chất di truyền. Có nghĩa trong gia đình có bố mẹ, người thân bị hen phế quản thì con cái sinh ra cũng sẽ có nguy cơ bị bệnh cao hơn bình thường.

Điều trị hen phế quản

Phác đồ điều trị hen phế quản bộ y tế

Phác đồ điều trị bệnh hen phế quản của bộ y tế được đưa ra để đạt được các mục tiêu:

  • Không xuất hiện hoặc xuất hiện ít triệu chứng hen phế quản
  • Không bị thức giấc về đêm bởi triệu chứng ho do hen
  • Dùng ít nhất hoặc không phải sử dụng thuốc cắt cơn hen
  • Không phải hạn chế các hoạt động phải sử dụng thể lực
  • Chức năng phổi PEF, FEV­1 được trở lại bình thường
  • Không xuất hiện cơn hen kịch phát

Quá trình điều trị hen phế quản gồm cắt cơn và dự phòng ngoài cơn hen.

Các loại thuốc điều trị dùng tại chỗ dạng hít, khí dung, uống hoặc tiêm. Hiện nay, thuốc dự phòng hen hiệu quả nhất là corticosteroid dạng hít.

Thuốc chữa hen phế quản

Các bác sĩ có thể kê đơn thuốc điều trị hen phế quản gồm một hoặc kết hợp một vài loại thuốc sau:

Thuốc corticosteroid dạng hít

Đây là loại thuốc được dùng phổ biến nhất trong trị hen phế quản, điển hình nguyên nhân do dị ứng. Cơ chế hoạt động là ức chế tình trạng viêm, sưng ở phổi.

Tác dụng của thuốc chậm, thường sau vài giờ mới có tác dụng.

Thuốc kháng Leukotriene

Cơ chế: Ức chế hóa chất gây viêm được hệ miễn dịch tiết ra. Thuốc ít tác dụng phụ nhưng chỉ phù hợp khi bệnh hen ở mức độ nhẹ.

thuoc-chua-hen-phe-quan

Thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh (SABAs)

Tác dụng nhanh có hiệu quả nhanh chóng sau vài phút sử dụng. Các thuốc Salbutamol, Fenoterol và Terbutalin là thuốc giãn phế quản nhóm SABAs thường được dùng.

Thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài (LABAs)

Thường kết hợp với các loại thuốc chữa hen phế quản khác. Cần ngừng sử dụng khi cơn hen đã kiểm soát được. Advair và Symbicort là các loại thuốc được dùng phổ biến của nhóm LABAs.

Thuốc kháng histamine

Tác dụng: Ức chế histamine, chất gây phản ứng dị ứng. Loại thuốc này ít có tác dụng phụ.

Thuốc kháng histamine được dùng phối hợp với Singulair, thuốc corticosteroid dạng hít vừa kiểm soát cơn hen, vừa ngăn ngừa viêm phổi và viêm mũi.

Thuốc Omalizumab (Xolair)

Được dùng để chữa hen phế quản dị ứng trường hợp nghiêm trọng. Cơ chế: Gắn kết Globulin miễn dịch E (IgE) từ đó làm giảm IgE tự do gây kích thích phản ứng dị ứng.

Liệu pháp miễn dịch

Dùng điều trị hen phế quản dị ứng nhẹ. Trước khi áp dụng cần phải xác định được những tác nhân gây dị ứng. Sau đó, bác sĩ tiêm thuốc có lượng nhỏ chất gây dị ứng 1 tuần/lần. 4 – 6 tháng sau thì 3 – 4 tuần tiêm 1 lần. Để có thể miễn dịch với những chất gây dị ứng hiệu quả thì thời gian áp dụng liệu pháp miễn dịch có thể kéo dài vài năm.

Thuốc corticosteroid dạng uống

Là loại thuốc có tác dụng ngắn, cắt cơn hen tức thì. Nếu dùng trong thời gian dài thì có thể gây tác dụng phụ.

Thuốc corticosteroid dạng uống được bác sĩ kê đơn khi bệnh kéo dài, những loại thuốc khác không có tác dụng. Uống corticosteroid trong 4 – 5 ngày.

Prednisone là thuốc corticosteroid dạng uống thường được sử dụng và có tác dụng sau 4 – 6 giờ dùng.

Thuốc Theophylline (Theo-24 hay Uniphyl)

Đây là thuốc giãn phế quản có tác dụng trị triệu chứng hen phế quản như ho về đêm, tức ngực, thở khò khè. Thuốc Theophylline dùng quá liều sẽ gây tác dụng phụ tiêu chảy, vấn đề về thần kinh nên cần phải tuyệt đối tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ.

Các thuốc chữa hen phế quản sẽ được bác sĩ kê đơn dựa trên các triệu chứng, mức độ bệnh và độ tuổi sao cho phù hợp và hiệu quả nhất.

Hen phế quản kiêng ăn gì?

Để ngăn ngừa, kiểm soát tốt cơn hen, người bệnh hen phế quản kiêng ăn gì? Dưới đây là những thực phẩm cần tránh, người bệnh hết sức lưu ý:

Hoa quả, rau củ sấy khô

Các loại cần tránh điển hình là nho khô, mơ, đào, dứa khô, rau củ đóng hộp.

Những thực phẩm tự nhiên chứa sulfite

Các thực phẩm tự nhiên chứa sulfite như hẹ, trứng, măng tây, xà lách, bột ngô, cà chua, sản phẩm chế biến từ đậu nành.

hen-phe-quan-kieng-an-gi

Thực phẩm ngâm chua

Điển hình như dưa muối, cà muối… Các loại thực phẩm này cần phải kiêng nếu như bị phản ứng với nhóm sulfite. Bởi sulfite sẽ khiến tình trạng khó thở tăng nặng hơn.

Ngoài ra, nước nho hoặc một vài loại nước giải khát cũng chứa sulfite. Người bệnh hen phế quản cũng cần phải tránh xa.

Nước chanh, cam đóng chai

Những loại nước này có chứa hóa chất, hương liệu nhân tạo và phụ gia rất nhiều nên người bệnh hen cần tránh xa. Hãy dùng nước chanh, cam tươi để vừa giúp cơ đường hô hấp thư giãn, hoạt động tốt hơn vừa cung cấp chất dinh dưỡng, vitamin cho cơ thể.

Bia rượu, đồ uống có cồn

Bia rượu sẽ khiến cho tình trạng khó thở gia tăng, đồng thời kích thích tác động tiêu cực đến hệ hô hấp, thần kinh. Do đó, khi bị hen người bệnh cần tránh xa bia, rượu, chất kích thích, đồ uống có cồn.

Khoai tây chiên hoặc đóng hộp

Cần tránh không dùng khoai tây sấy khô, khoai tây chiên bởi có chứa nhiều chất phụ gia nhóm sulfite. Thay vào đó, người bệnh sử dụng khoai lang hoặc khoai tây luộc.

Tôm đông lạnh

Để bảo quản, tránh đen trên tôm đông lạnh thì sulfite được sử dụng làm chất phụ gia. Vì thế người bệnh hen cần tránh dùng tôm đông lạnh mà nên dùng tôm tươi. Tuy nhiên, nếu người bệnh bị dị ứng với tôm thì cần tránh xa.

Hen phế quản nên ăn gì?

Ngoài thực phẩm, đồ ăn cần kiêng, tránh xa thì người bệnh hen phế quản nên bổ sung những loại đồ ăn sau vào trong thực đơn hàng ngày:

Cá chứa omega-3

Omega-3 có rất nhiều tác dụng như phòng ngừa đột quỵ, tim mạch, tiểu đường, vấn đề liên quan về trí não, phòng ngừa cơn hen.

Các loại cá giàu omega-3 như cá thu, cá trích, cá hồi, cá ngừ…

Quả bơ

Các chất chống oxy hóa có trong bơ như gluthione giúp giảm tổn thương ở mô và áp lực khí quản nhờ vậy mà phổi được bảo vệ. Bơ còn chứa nhiều chất béo hỗ trợ giảm cholesterol xấu, tăng cholesterol lành mạnh nên rất tốt cho hệ tim mạch.

hen-phe-quan-nen-an-gi

Bơ là trái cây người bệnh hen phế quản nên ăn

Rau xanh và quả mọng

Các loại rau xanh như súp lơ xanh, cải bó xôi, quả mọng như việt quất, cherry, dâu tây… có hàm lượng vitamin C dồi dào giảm khó thở và tăng cường hệ miễn dịch của cơ thể.

Phòng ngừa hen phế quản

Tổ chức Phòng chống hen toàn cầu GINA khuyến cáo người bệnh hen phế quản sử dụng seretide để kiểm soát cơn hen. Khi sử dụng seretide rất ít khi xảy ra những cơn hen nặng.

Bên cạnh đó, cần phải phòng ngừa những yếu tố gây kích thích, xuất hiện cơn hen từ môi trường như:

  • Hạn chế tiếp xúc với khói bụi, khói thuốc lá
  • Không tiếp xúc với người bị mắc bệnh đường hô hấp, nhiễm khuẩn hô hấp
  • Vệ sinh môi trường sống sạch sẽ
  • Tránh xa các chất kích thích, rượu bia
  • Không hoạt động thể lực mạnh, gắng sức nếu không cần thiết

Qua các thông tin cần biết về bệnh hen phế quản trên đây, hi vọng rằng bạn đọc hiểu rõ hơn hen phế quản là bệnh gì, có nguy hiểm không, chữa được không, nguyên nhân nào gây bệnh… Đồng thời, nhận biết được bệnh sớm và có biện pháp điều trị, phòng ngừa hiệu quả nhất. Từ đó có thể kiểm soát được cơn hen phế quản hiệu quả.



Với nhiều năm làm việc và tìm hiểu về các bệnh hô hấp, tôi đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm sức khỏe hữu ích cho mọi người. Nhờ vậy mà mọi người được trang bị những kiến thức cần thiết giúp bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình tốt hơn.


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *